Hubble, Omega Centauri'nin İlk Yıldız Kütleli Kara Deliğini Buldu
oMEGACat BH-2 adı verilen kara delik 4,46 güneş kütlesinde ve bilinen kara delik çiftleri arasında en uzun yörünge dönemine sahip. Keşif Hubble arşiv verisiyle, Webb gözlemleri destekleyerek yapıldı.
Omega Centauri, Samanyolu'nun en kütleli küresel kümesi ve on yıllardır "içinde kara delik var mı" tartışmasının merkezinde. Astronomlar bu kez arşive döndü: yirmi yıla yayılan Hubble görüntülerinde bir yıldızın konumundaki mikro salınım ölçüldü.
Salınımın kaynağı görünmeyen bir eşlikçi — 4,46 güneş kütlesinde bir kara delik. Bu değer, Omega Centauri gibi metalce fakir bir ortamda beklenenden belirgin biçimde düşük; yıldız evrimi modelleri için doğrudan bir sınama demek.
Çift, bilinen kara delik ikili sistemleri arasında en uzun yörünge dönemine sahip. Bulgular The Astrophysical Journal Letters'da yayımlandı.
Bu keşfi güçlü yapan nokta tek bir parlak görüntü değil, yıllara yayılan astrometri. Aynı yıldızın konumu defalarca ölçülünce görünmeyen eşlikçinin kütlesi ve yörüngesi daha sağlam sınırlarla hesaplanabiliyor.
Omega Centauri gökyüzündeki sıradan bir küresel küme değil; o kadar büyük ve karmaşık ki bazı araştırmacılar onu eski bir cüce galaksinin kalıntısı olarak görür. Bu yüzden içindeki kara delik arayışı yalnız bir nesne bulma meselesi değil, kümenin geçmişini anlama çabasıdır.
Yeni kara delik doğrudan görülmedi. Astronomlar, yanındaki yıldızın yıllar boyunca çok küçük konum değişiklikleri yaptığını fark etti. Görünmeyen bir cisim yıldızı düzenli biçimde sallıyorsa, kütlesi ve yörüngesi hesaplanabilir.
Bu yönteme astrometrik tespit denir ve sabır ister. Tek bir gece ya da tek bir parlak görüntü yetmez; aynı yıldızın yıllara yayılan konumu karşılaştırılır. Hubble arşivinin değeri burada ortaya çıkar: eski veriler, yeni sorular için tekrar kullanılabilir.
Kara deliğin kütlesinin 4,46 Güneş kütlesi civarında olması özellikle dikkat çekici. Bu, yıldız kütleli kara delik aralığında yer alır ve Omega Centauri gibi yaşlı, metalce fakir bir ortamda kara delik oluşum modellerini sınar.
Haberi abartmadan okumak önemli: Bu bulgu kümenin merkezinde dev bir kara delik olduğunu kanıtlamıyor. Ama kürede yıldız kütleli kara deliklerin saklanabileceğini ve onları bulmak için yıldız hareketlerinin çok güçlü bir yol olduğunu gösteriyor.