Terimler Sözlüğü

Sitede ve sahada geçen terimlerin kısa karşılıkları. Daha uzun anlatım için Yazılar bölümüne bakın.

53 / 53 terim

A

ADC (Atmospheric Dispersion Corrector)Optik: Atmosferin özellikle alçak hedeflerde renkleri farklı yönlere ayırmasını iki prizmayla telafi eden optik araç.Gezegen kenarlarındaki kırmızı-mavi saçakları azaltır. Hedef yükseldikçe gerekli düzeltme küçülür; ayar gözlem yüksekliğine göre yeniden yapılır.İlgili araç: FoV Simülatörüİlgili yazı: Ay ve Gezegen Çekimi · Kaynakça yazının sonunda.
Alan eğriliğiOptik: Optiğin en iyi odak yüzeyinin düz sensör yerine eğri bir yüzey oluşturması.Merkez odaktayken köşelerin odak dışı kalmasına yol açar. Alan düzeltici kullanılabilir; yanlış backfocus da benzer köşe bozulması üretebilir.İlgili araç: FoV Simülatörüİlgili yazı: Teleskop Türleri ve Optik Kusurlar · Kaynakça yazının sonunda.
Astronomik karanlıkGökyüzü: Güneş ufkun 18° altına indiğinde başlayan, gökyüzünün alacakaranlık katkısından tamamen arındığı dönem.Yaz aylarında Türkiye'nin kuzeyinde bu pencere kısalır, bazı enlemlerde hiç oluşmaz. Sönük hedefler için kullanılabilir sürenin gerçek ölçüsü budur.İlgili araç: Bu Gece Gökyüzünde

B

BackfocusOptik: Düzeltici, reducer veya flattener ile kamera sensörü arasındaki olması gereken mesafe.Yanlış backfocus köşelerde yıldızları uzatır. Sorun çoğu zaman optik kalitesinden değil, birkaç milimetrelik mesafe hatasından kaynaklanır.İlgili araç: FoV Simülatörü
Backlash (mekanik boşluk)Optik: Dişli yön değiştirirken hareketin karşı tarafa iletilmesinden önce alınması gereken mekanik boşluk.Deklinasyon guidinginde ve otomatik odaklayıcıda gecikme veya zikzak davranışı üretir. Dengeli mekanik ayar ve tek yönden yaklaşan odak rutini etkisini azaltır.İlgili araç: FoV Simülatörüİlgili yazı: Montür Mekaniği · Kaynakça yazının sonunda.
Bahtinov maskesiOptik: Parlak bir yıldızın çevresinde üç kırınım çizgisi üreterek odağın görsel olarak ayarlanmasını sağlayan maske.Orta çizgi diğer ikisinin tam ortasına geldiğinde odak doğrudur. Maske başlangıç odağı için güçlüdür; gece boyunca sıcaklık değişimini otomatik izleyemez.İlgili araç: FoV Simülatörüİlgili yazı: Odaklama: HFR, Bahtinov ve Sıcaklık · Kaynakça yazının sonunda.
BarlowOptik: Odak uzaklığını çarpan (2×, 3×) ve görüş alanını daraltan optik eleman; reducer'ın tersi.Gezegen görüntülemede örneklemeyi artırmak için kullanılır. Görüntü büyürken aynı ışık daha geniş alana yayıldığı için parlaklık düşer.İlgili araç: FoV Simülatörü
Bias kareİşleme: Mümkün olan en kısa pozla, kapak kapalıyken çekilen ve okuma gürültüsünün taban seviyesini ölçen kare.Sensörün her okumada eklediği sabit seviyeyi tarif eder. Bazı işleme akışlarında dark kareler bias içerdiği için ayrıca kullanılmaz.İlgili yazı: Kalibrasyon Kareleri · Kaynakça yazının sonunda.
Bortle ölçeğiKoşullar: Bir gözlem yerinin gökyüzü karanlığını 1 (en karanlık) ile 9 (şehir merkezi) arasında tarif eden dokuz basamaklı ölçek.Ölçek çıplak gözle görülebilenleri temel alır: Samanyolu'nun görünürlüğü, en sönük yıldızların parlaklığı, ufuktaki ışık kubbeleri. Ölçüm aleti gerektirmediği için saha karşılaştırmasında yaygın kullanılır.Sayısal bir ölçüm değil, tarifsel bir sınıflamadır: aynı yer için iki gözlemci komşu basamakları seçebilir. Daha nesnel karşılaştırma için SQM okuması kullanılır.İlgili araç: Işık Kirliliği Haritası

Ç

Çıkış göz bebeğiOptik: Okülerden çıkan ışık demetinin çapı; teleskop açıklığının büyütmeye bölümü.Çok büyük çıkış göz bebeğinde ışığın bir bölümü göz bebeğinin dışına düşer; çok küçük değerde görüntü kararır ve göz kusurları belirginleşir. Hedefe göre uygun büyütme seçiminde kullanılır.İlgili araç: FoV Simülatörüİlgili yazı: Görsel Gözlem ve Oküler Seçimi · Kaynakça yazının sonunda.

D

Dark kareİşleme: Kapak kapalıyken, light karelerle aynı poz süresi ve sıcaklıkta çekilen kalibrasyon karesi.Sensörün karanlık akımını ve sıcak piksellerini ölçer. Poz süresi, ISO/gain ve sıcaklık light karelerle eşleşmezse dark kare düzeltmek yerine gürültü ekler.İlgili yazı: Kalibrasyon Kareleri · Kaynakça yazının sonunda.
Derotasyonİşleme: Gezegenin kendi dönüşü veya alt-az montajın alan dönüşü nedeniyle farklı zamanlarda kayan ayrıntıları hizalama işlemi.Uzun çekim pencerelerindeki kareleri tek sonuçta birleştirmeyi sağlar. Yanlış zaman, geometri veya gezegen modeli sahte ayrıntı üretebilir.İlgili yazı: Ay ve Gezegen Çekimi · Kaynakça yazının sonunda.
Dinamik aralıkKamera: Kameranın aynı karede koruyabildiği en karanlık ve en parlak sinyal aralığı.Dar dinamik aralıkta parlak yıldızlar çabuk patlar veya zayıf nebulalar gölgede kalır. HDR çekimler ve farklı poz süreleri bu sınırı yönetmek için kullanılır.İlgili araç: Pixel Scale Simülatörü
DitherKamera: Pozlar arasında kadrajı birkaç piksel kaydırarak sabit sensör kusurlarının yığında sabitlenmesini engelleme.Sıcak pikseller ve sabit desen gürültüsü her karede aynı yerde durur; kadraj kaydırılırsa hizalama sırasında bunlar farklı yerlere düşer ve yığında elenir.İlgili araç: Pixel Scale Simülatörü

F

Flat kareİşleme: Düzgün aydınlatılmış bir yüzeye çekilen, optik yolun aydınlatma farklarını ölçen kalibrasyon karesi.Vinyetlemeyi ve toz gölgelerini düzeltir. Odak ve kamera dönüşü light karelerle AYNI kalmalıdır; kamera söküldükten sonra çekilen flat, toz gölgelerini yanlış yere düşürür.İlgili yazı: Kalibrasyon Kareleri · Kaynakça yazının sonunda.
Flat-darkİşleme: Flat karelerle aynı poz süresi ve gain değerinde, kapak kapalı çekilen kalibrasyon karesi.Flat karesinin karanlık akım ve okuma ofsetini düzeltir. Özellikle kısa poz bias davranışı doğrusal olmayan CMOS kameralarda, ayrı bias yerine flat-dark kullanmak daha güvenli olabilir.İlgili yazı: Kalibrasyon Kareleri · Kaynakça yazının sonunda.
Full wellKamera: Bir pikselin doymadan önce tutabildiği yaklaşık elektron kapasitesi.Full well yüksek olduğunda parlak yıldızlar daha geç doyar ve dinamik aralık artar. Gain arttıkça etkin full well değeri düşebilir; bu yüzden parlak hedeflerde gain seçimi önemlidir.İlgili araç: Pixel Scale Simülatörü

G

GainKamera: Kameranın elektron sinyalini dijital değere çevirirken kullandığı kazanç ayarı.Gain yükseldikçe düşük sinyal daha belirgin görünür ama dinamik aralık azalabilir. En iyi değer kameraya ve hedefe göre değişir; tek bir “doğru gain” yoktur.İlgili araç: Pixel Scale Simülatörü
GHS (Generalized Hyperbolic Stretch)İşleme: Gölge, orta ton ve parlak bölgelerin gerilmesini ayrı ayrı kontrol etmeyi sağlayan genelleştirilmiş hiperbolik germe yöntemi.Parlak yıldız çekirdeklerini korurken sönük bulutsu yapısını açmak için kullanılır. Parametreler veriye göre ayarlanır; her görüntü için tek bir hazır değer yoktur.İlgili yazı: Doğrusal Veriyi Germek · Kaynakça yazının sonunda.
GuidingKamera: Uzun pozlarda montaj takip hatasını ikinci bir kamerayla ölçüp düzelten yöntem.Rehber kamera bir yıldızı izler, yazılım kaymayı ölçer ve montaja düzeltme gönderir. Guiding olmadan poz süresi montajın kendi takip doğruluğuyla sınırlanır.İlgili araç: Pixel Scale Simülatörü

H

HFR (Half Flux Radius)Kamera: Bir yıldızın toplam ışığının yarısını içeren yarıçap; otomatik odaklamada yıldız boyutu ölçüsü.Odak taramasında HFR değerlerinin oluşturduğu V eğrisinin en düşük noktası en iyi odağı gösterir. Seeing değişimleri tek ölçümü oynatabileceği için birden fazla yıldız ve kare kullanılır.İlgili araç: Pixel Scale Simülatörüİlgili yazı: Odaklama: HFR, Bahtinov ve Sıcaklık · Kaynakça yazının sonunda.
Histogramİşleme: Bir görüntüdeki piksel parlaklıklarının hangi değerlerde ne sıklıkta bulunduğunu gösteren dağılım.Sol uç siyahı, sağ uç doygun beyazı temsil eder. Germe sırasında histogramı kenarlardan kırpmak gölge veya parlak alan bilgisini geri döndürülemez biçimde siler.İlgili yazı: Doğrusal Veriyi Germek · Kaynakça yazının sonunda.

K

KolimasyonOptik: Optik elemanların aynı eksene hizalanması; özellikle reflektör ve SCT türü teleskoplarda görüntü kalitesini belirler.Kötü kolimasyon yıldızları asimetrik yapar, kontrastı düşürür ve odaklamayı zorlaştırır. Taşıma sonrası hızlı yıldız testi yapmak iyi bir alışkanlıktır.İlgili araç: FoV Simülatörüİlgili yazı: Teleskop Türleri ve Optik Kusurlar · Kaynakça yazının sonunda.
KomaOptik: Optik eksenden uzak yıldızların kuyruklu yıldız benzeri asimetrik biçimde uzamasına yol açan optik kusur.Newton teleskoplarda görüş alanının kenarına doğru belirginleşir. Koma düzeltici, uygun mesafede kullanıldığında alanın büyük bölümünü düzeltir.İlgili araç: FoV Simülatörüİlgili yazı: Teleskop Türleri ve Optik Kusurlar · Kaynakça yazının sonunda.
Kutup hizalamasıGökyüzü: Ekvatoryal montajın takip eksenini gök kutbuna mümkün olduğunca doğru yönlendirme işlemi.Guiding varsa amaç mükemmeli kovalamak değil, alan dönmesini kabul edilebilir seviyeye indirmektir. Guiding yoksa tolerans poz süresiyle birlikte çok daha sıkı hale gelir.İlgili araç: Bu Gece Gökyüzünde

L

Light kareİşleme: Hedefin gerçek pozudur; yığınlamada sinyali taşıyan ana kareler light karelerdir.Kalibrasyon kareleri light kareyi düzeltmek için vardır. Poz süresi, filtre, gain ve sıcaklık gibi bilgiler light kareyle birlikte kaydedilirse daha sonra aynı veri setini anlamak kolaylaşır.
Limit kadirKoşullar: Belirli gözlem koşullarında görülebilen en sönük yıldızın yaklaşık parlaklık sınırı.Gökyüzü parlaklığı, açıklık, büyütme, şeffaflık ve gözlemcinin karanlığa uyumu sonucu değiştirir. Tek bir teleskop çapından kesin limit türetilemez.İlgili araç: Işık Kirliliği Haritasıİlgili yazı: Görsel Gözlem ve Oküler Seçimi · Kaynakça yazının sonunda.
Lineer veriİşleme: Piksel değerlerinin sensöre ulaşan foton sayısıyla orantılı kaldığı, kalıcı germe uygulanmamış görüntü.Lineer görüntü ekranda koyu görünür ama fotometrik ilişkiyi korur. Renk kalibrasyonu ve gradyan giderme gibi birçok işlem kalıcı germeden önce yapılır.İlgili yazı: Doğrusal Veriyi Germek · Kaynakça yazının sonunda.
LRGBİşleme: Luminance, Red, Green ve Blue filtreleriyle çekilen mono kamera renk işleme yöntemi.L kanalı ayrıntıyı, RGB kanalları rengi taşır. Luminance daha uzun ve yüksek SNR ile çekildiğinde renk kanallarındaki gürültü görüntüyü daha az etkiler.

M

Meridyen dönüşüGökyüzü: Ekvatoral montajın, hedef meridyeni geçtiğinde teleskopu ayağa çarpmamak için ters tarafa çevirmesi.Dönüşten sonra kadraj 180° dönmüş olur; işleme sırasında kareler buna göre hizalanmalıdır. Dönüş anı planlanmazsa gecenin ortasında çekim kesilir.İlgili araç: Bu Gece Gökyüzünde

N

Narrowbandİşleme: Yalnızca belirli emisyon dalga boylarını (Hα, OIII, SII) geçiren dar bantlı filtrelerle çekim.Işık kirliliğinin ve Ay ışığının büyük bölümünü eler; bu yüzden şehirde ve dolunayda bile emisyon bulutsusu çekilebilir. Yansıma bulutsuları ve galaksiler için uygun değildir — onlar geniş bantta ışır.
Normalizasyonİşleme: Farklı geceler veya kareler arasındaki arka plan ve sinyal ölçeği farklarını yığınlama öncesinde eşitleme.Ay, ışık kirliliği ve şeffaflık değişimleri karelerin seviyesini kaydırır. Normalizasyon bu farkı dengeler; reddetme algoritmalarının aynı fiziksel sinyali karşılaştırmasını sağlar.İlgili yazı: Yığınlama ve Normalizasyon · Kaynakça yazının sonunda.

O

Odak oranı (f/)Optik: Odak uzaklığının açıklığa bölümü; bir optiğin birim alana düşürdüğü ışık yoğunluğunu tarif eder.Küçük f sayısı (f/4 gibi) geniş alanlı sönük hedeflerde daha kısa pozla sinyal toplar; büyük f sayısı (f/10) görüntü ölçeğini büyütür ama aynı sinyali toplamak daha uzun sürer."Hızlı optik daha iyidir" genellemesi yanıltıcıdır: hedefin açısal boyutu ve kameranın piksel boyutu hesaba katılmadan f oranı tek başına bir şey söylemez.İlgili araç: FoV Simülatörü
Odak uzaklığıOptik: Teleskop ya da objektifin ışığı odakladığı mesafe; görüntü ölçeğini belirleyen ana değer.Odak uzaklığı arttıkça görüntü büyür ve görüş alanı daralır. Aynı kamerayla 400 mm'de bütün Orion Bulutsusu kadraja girerken 2000 mm'de yalnızca Trapezium bölgesi kalır.İlgili araç: FoV Simülatörü
OffsetKamera: Sinyalin sıfıra kırpılmaması için görüntüye eklenen sabit dijital taban seviyesi.Offset çok düşükse gölgelerde bilgi kırpılır; çok yüksekse kullanılabilir dinamik aralık boşa harcanır. Kameranın önerilen başlangıç değerinden saparken histogramın sola yapışmadığından emin olun.İlgili araç: Pixel Scale Simülatörü

Ö

Örnekleme (sampling)Kamera: Pixel scale ile seeing arasındaki ilişki; görüntünün yetersiz mi, uygun mu, aşırı mı örneklendiğini tarif eder.Kabaca, seeing değerinin yarısı ile üçte biri arasında bir pixel scale "uygun" sayılır. Bu bir kural değil bir başlangıç noktasıdır; hedefe, kameraya ve işleme yaklaşımına göre kayar.İlgili araç: Pixel Scale Simülatörü

P

PEC (Periodic Error Correction)Optik: Montajın ölçülmüş periyodik takip hatasını aynı dişli döngüsünde ters komutla azaltan düzeltme kaydı.PEC rastgele seeing veya rüzgâr hatasını düzeltemez. Guiding ile birlikte kullanıldığında rehber sistemin düzeltmek zorunda kaldığı düzenli yükü azaltabilir.İlgili araç: FoV Simülatörüİlgili yazı: Montür Mekaniği · Kaynakça yazının sonunda.
Periyodik hataOptik: Ekvatoryal montajın sonsuz vida ve dişli sisteminden kaynaklanan, belirli bir periyotla tekrarlanan takip hatası.Guiding hatayı gerçek zamanda düzeltebilir; PEC ise tekrarlanan bileşeni önceden öğrenip montaj komutuna karşı düzeltme ekler.İlgili araç: FoV Simülatörüİlgili yazı: Montür Mekaniği · Kaynakça yazının sonunda.
Pixel scaleKamera: Bir pikselin gökyüzünde kapladığı açı; yay saniyesi/piksel cinsinden söylenir.Piksel boyutu ve odak uzaklığından hesaplanır. Seeing ile birlikte değerlendirilir: seeing'in izin verdiğinden çok daha ince bir örnekleme, ayrıntı kazandırmadan gürültüyü artırır.Sitedeki Pixel Scale Hesaplayıcı bu değeri setup'ınız için hesaplar.İlgili araç: Pixel Scale Simülatörü
Plate solvingGökyüzü: Bir fotoğraftaki yıldız deseninden görüntünün gökyüzündeki merkezini, ölçeğini ve rotasyonunu bulma işlemi.Kadraj tekrarı, hedefe otomatik gitme ve fotoğraf künyesinin doğrulanması için kullanılır. Başarısız çözüm genellikle yanlış odak uzaklığı, çok az yıldız veya aşırı dar arama yarıçapından kaynaklanır.İlgili araç: Bu Gece Gökyüzündeİlgili yazı: Plate Solving, Kadraj ve Mozaik · Kaynakça yazının sonunda.

R

ReducerOptik: Odak uzaklığını kısaltarak görüş alanını genişleten ve odak oranını düşüren optik eleman.Genellikle 0,8× ya da 0,63× çarpanla gelir. Doğru çalışması için üreticinin belirttiği geri odak (backfocus) mesafesine kurulması gerekir; yanlış mesafede köşelerde yıldız bozulması görülür.İlgili araç: FoV Simülatörü
ROI (Region of Interest)Kamera: Sensörün tamamı yerine yalnızca hedefi içeren daha küçük okuma bölgesi.Okunan piksel sayısını azaltarak kare hızını yükseltir ve dosya boyutunu düşürür. Gezegen çekiminde hedef kadrajda kalacak kadar pay bırakılmalıdır.İlgili araç: Pixel Scale Simülatörüİlgili yazı: Ay ve Gezegen Çekimi · Kaynakça yazının sonunda.

S

SeeingKoşullar: Atmosfer türbülansının yıldız görüntüsünü bulanıklaştırma miktarı; genellikle yay saniyesi cinsinden söylenir.Seeing kötüyken yıldızlar noktadan çok titreşen küçük diskler hâline gelir ve teleskopun optik gücü ne olursa olsun ayrıntı kaybolur. Gezegen ve çift yıldız gözleminde belirleyici koşuldur.Karanlıkla ilgisi yoktur: çok karanlık bir gecede seeing kötü, şehir içinde iyi olabilir.İlgili araç: Işık Kirliliği Haritasıİlgili yazı: Seeing, Şeffaflık ve Hedef Yüksekliği · Kaynakça yazının sonunda.
SHOİşleme: SII, Hα ve OIII dar bant kanallarını renkli görüntüye eşleyen Hubble paleti yaklaşımı.SHO gerçek renk değil, emisyon bölgelerini ayırmayı kolaylaştıran bilimsel ve estetik bir eşlemedir. Palet seçimi verinin ne kadar güçlü olduğuna göre değişebilir.
Sıcaklık telafisiOptik: Tüp ve odaklayıcı sıcaklıkla boy değiştirdikçe odağı ölçülmüş bir katsayıyla otomatik kaydırma.Katsayı ekipman kurulumu için ölçülür; başka bir teleskobun değeri kopyalanmaz. Filtre değişimi ve mekanik boşluk ayrıca hesaba katılmalıdır.İlgili araç: FoV Simülatörüİlgili yazı: Odaklama: HFR, Bahtinov ve Sıcaklık · Kaynakça yazının sonunda.
Sigma clippingİşleme: Yığınlamada ortalamadan belirli bir standart sapmadan fazla uzaklaşan piksel değerlerini reddetme yöntemi.Uydu izi, uçak izi ve kozmik ışın gibi tekil sapmaları temizler. Çok az karede güvenilir istatistik oluşmadığı için agresif eşikler gerçek ayrıntıyı da silebilir.İlgili yazı: Yığınlama ve Normalizasyon · Kaynakça yazının sonunda.
SQMKoşullar: Gökyüzü parlaklığını yay saniyesi kare başına kadir (mag/arcsec²) cinsinden ölçen alet ve o aletin verdiği değer.Sayı BÜYÜDÜKÇE gökyüzü karanlıktır — ölçek terstir. Şehir içinde 18 civarı değerler görülürken çok karanlık sahalarda 21,5 üstü okumalar alınır.Bortle'ın aksine alet gerektirir ve tek bir yöne bakar; ufka yakın ışık kubbelerini zenit okuması göstermez.İlgili araç: Işık Kirliliği Haritası
STF (Screen Transfer Function)İşleme: Lineer veriyi değiştirmeden yalnızca ekrandaki önizlemeyi geçici olarak geren görüntüleme işlevi.STF uygulanmış görüntü parlak görünse de dosyadaki piksel değerleri lineer kalır. Kalıcı histogram germesiyle karıştırılmamalıdır.İlgili yazı: Doğrusal Veriyi Germek · Kaynakça yazının sonunda.

Ş

Şanslı görüntüleme (lucky imaging)Kamera: Ay ve gezegenlerde çok sayıda kısa kare çekip atmosferin en sakin anlarını seçerek yığınlama yöntemi.Kısa pozlar seeing hareketini dondurur. En iyi yüzdelik dilimi seçmek ayrıntıyı artırabilir; aşırı eleme ise toplam sinyali düşürür.İlgili araç: Pixel Scale Simülatörüİlgili yazı: Ay ve Gezegen Çekimi · Kaynakça yazının sonunda.
ŞeffaflıkKoşullar: Atmosferin ışığı ne kadar geçirdiği; nem, toz ve ince bulut şeffaflığı düşürür.Şeffaflık düşükken sönük hedefler (bulutsu, galaksi) kaybolur ama parlak hedeflerdeki ayrıntı seeing iyiyse korunabilir. Bu yüzden iki koşul ayrı ayrı kaydedilir.İlgili araç: Işık Kirliliği Haritasıİlgili yazı: Seeing, Şeffaflık ve Hedef Yüksekliği · Kaynakça yazının sonunda.

T

TiltOptik: Kamera sensörünün optik eksene tam dik durmaması sonucu alanın bir tarafında yıldızların daha bozuk görünmesi.Tilt, backfocus ve alan eğriliğiyle karışabilir. Bu yüzden tek kareye bakarak kesin hüküm vermek yerine farklı rotasyon ve odak denemeleriyle doğrulamak gerekir.İlgili araç: FoV Simülatörü
Transit (kulminasyon)Gökyüzü: Bir gök cisminin gökyüzündeki en yüksek noktaya, gözlemcinin meridyenine ulaştığı an.Hedef transit anında en az atmosfer katmanından geçtiği için en net görünür. Gece planı genellikle hedeflerin transit saatlerine göre sıralanır.İlgili araç: Bu Gece Gökyüzünde

Y

Yığınlama (stacking)İşleme: Çok sayıda pozu hizalayıp birleştirerek sinyal-gürültü oranını yükseltme.Rastgele gürültü karelerin sayısıyla birlikte göreli olarak azalır; sinyal ise korunur. Bu yüzden toplam entegrasyon süresi, tek bir uzun pozdan çok daha belirleyicidir.İlgili yazı: Yığınlama ve Normalizasyon · Kaynakça yazının sonunda.